🐝 Honingbijen horen hier thuis 🐝

In het debat over biodiversiteit en bestuivers lijkt de honingbij steeds vaker in het beklaagdenbankje te zitten. Ze zou concurreren met wilde bijen, zoals hommels en solitaire soorten, en daarmee bijdragen aan hun achteruitgang. Maar klopt dat beeld eigenlijk wel?

Volgens ecologisch onderzoek en praktijkervaring is het verhaal een stuk genuanceerder. Sterker nog: het tegenover elkaar zetten van bijensoorten helpt de biodiversiteit waarschijnlijk helemaal niet.

Honingbijen zijn ook inheems

Een belangrijk punt dat vaak onderbelicht blijft, is dat honingbijen geen ‘indringers’ zijn, maar al duizenden jaren deel uitmaken van het Europese ecosysteem. Ze hebben zich samen met wilde bijen ontwikkeld en functioneren al lange tijd naast elkaar. In het Foodlog-artikel benadrukt Jacques van Alphen (oud-hoogleraar Ecologie, Universiteit Leiden) dat honingbijen dus niet zomaar als externe verstorende factor gezien kunnen worden. Ze horen bij het landschap en maken onderdeel uit van het natuurlijke bestuivingssysteem.

Concurrentie: feit of frame?

De gedachte dat honingbijen wilde bijen verdringen, is populair maar wetenschappelijk niet eenduidig bewezen. Sommige studies laten negatieve effecten zien, vooral bij hoge dichtheden van bijenkasten of in gebieden met weinig bloemen. Tegelijkertijd wijzen andere onderzoeken en visies erop dat er vaak geen direct causaal verband is. De ecologische werkelijkheid is complex: overlap in bloembezoek betekent niet automatisch dat soorten elkaar daadwerkelijk verdringen. Bovendien verschillen bijensoorten sterk in gedrag, voedselkeuze en seizoen. Veel wilde bijen zijn gespecialiseerd in specifieke planten, terwijl honingbijen juist generalisten zijn. Daardoor vullen ze elkaar vaak aan in plaats van dat ze concurreren.

Het echte probleem: gebrek aan leefgebied

Waar vrijwel alle onderzoekers het wel over eens zijn: de grootste bedreiging voor wilde bijen is niet de honingbij, maar het verlies aan leefgebied. Denk aan:

• minder bloemrijke landschappen

• verstedelijking

• intensieve landbouw

• gebrek aan nestplekken

Deze factoren zorgen ervoor dat alle bestuivers onder druk staan. In een omgeving met voldoende bloemen en variatie is er meestal genoeg voedsel voor zowel honingbijen als wilde bijen. Problemen ontstaan vooral wanneer dat aanbod schaars is.

Polarisatie helpt de natuur niet

Het debat over honingbij versus wilde bij dreigt daardoor een schijntegenstelling te worden. Door één soort als ‘schuldige’ aan te wijzen, verschuift de aandacht weg van de echte oorzaken van biodiversiteitsverlies. Zoals Van Alphen stelt: het is belangrijk om goed onderzoek te doen en niet te snel conclusies te trekken op basis van beperkte of contextafhankelijke studies.

Naar een gezamenlijke aanpak

• In plaats van soorten tegen elkaar uit te spelen, ligt de oplossing in het versterken van het ecosysteem als geheel:meer bloemrijke gebieden

• betere spreiding van bijenkasten

• aandacht voor nestgelegenheid

• gebiedsgericht beheer

Alle bestuivers, honingbijen, hommels en solitaire bijen spelen een cruciale rol in de bestuiving van planten en voedselgewassen. Samen zorgen ze voor een groot deel van onze biodiversiteit en voedselproductie.

Conclusie

De vraag is niet of honingbijen of wilde bijen ‘gelijk’ hebben. De vraag is hoe we zorgen voor een omgeving waarin ze allebei kunnen floreren. Door het debat te versimpelen tot een tegenstelling tussen soorten, lopen we het risico de echte oplossing uit het oog te verliezen. Biodiversiteit vraagt geen strijd tussen bijen maar samenwerking in beleid, wetenschap en praktijk.

Bronvermelding

Van Alphen, J. (2026). Ook honingbijen zijn inheems, trek de hommel en solitaire bij niet voor. Foodlog.

BVNI (2024). Visie op relatie tussen honingbijen en solitaire bijen.

Concurrentie tussen honingbijen en wilde bijen. Geraadpleegd op 5 april 2026, van bestuivers.nl/concurrentie

Honingbijen, wilde bijen en andere bestuivers. Geraadpleegd op 5 april 2026, van https://www.bijenhouders.nl/themas/biodiversiteit/honingbijen-wilde-bijen-en-andere-bestuivers/